IBBY Հայաստան, Գևորգ Տեր-Գաբրիելյան, Մրցույթներ

Նվերը

— Զգույշ եղիր:

— Ի՛նքդ զգույշ եղիր:

— Հիմա բռնեմ, ծեծեմ` կնեղանաս:

— Փորձի՛ր:

Անհայտ սկիզբ ունեցող վեճը շարունակվեց տուրուդմփոցի ձևով:

Ես աչքս փակեցի և շրջվեցի դեպ խցիկի պատը: Կռվում են` թող կռվեն:

Երեք վայրկյանից… ինձ թվաց, թե երեք վայրկյանից Զոհրապյան Կարենն ինձ կանչեց: Ես բարկացած արթնացա և սկսեցի հագնվել, փորձելով հիշել գիշերվա երազը: Ի զարմանս ինձ` խցիկում խաղաղություն էր տիրում, և ես կասկածեցի, թե նախերգանքն էլ եմ երազում տեսել:

Ես վերևն էի քնում, որովհետև ես գնացքի խցիկի վերևի հարկը սիրում եմ:

— Ես գիշերը կընկնեմ,- — ասաց Զաքարը, երբ տեղերն էինք բաժանում:

Դե, որ նա այդպես ասաց, վերև ոչ ոք չուզեց գնալ, ու պիտի «դոձիկներին» ուղարկեին: Վերևը դարձավ «զապադլո»:

Դասարանի «խառոշիներն» ալարում էին մարմնամարզություն անել, ամեն անգամ վերև մագլցել:

Դա իրենց արժանապատվությունից ցածր էր:

— Ես վերևը քնել սիրում եմ, — ասացի:

Այսինքն որ՝ ես վերև եմ գնում ոչ թե որովհետև այլ տեղ այլևս չկա, այլ որովհետև սիրում եմ:

Իրոք սիրում եմ վերևի ճոճքը, հետո՝ ուրիշի կեղտոտ ոտքը, թեկուզ ոչ պակաս կեղտոտ գուլպայում թաքնված, թող իմ անկողնու սպիտակեղենին, թեկուզև մաշված ծակ գորշեղեն լինի, չդիպչի: Երբեմն էլ՝ կեղտոտ կոշիկը: Ավելի լավ է՝ թող ի՛մը դիպչի ուրիշներինին:

Հետո՝ վերևում քնած ժամանակ «պաստված» լինելու շանսը շա՜տ ավելի փոքր էր:

Այսօր իմ ծննդյան օրն է: Ես դարձա 15 տարեկան: Գնացքը կանգնած էր: Ես նկատեցի, որ չեմ ճոճվում, և հետաքրքրվեցի:

— Կիև, — ասաց Զոհրապյան Կարենը:

Լուսամուտի վարագույրը մի կողմ քաշելով, ես տեսա Կիև քաղաքի կայարանը:

— Գիտե՞ք, զուգարանը որտեղ է:

Իսկական ճանապարհորդի հարց:

— Այո, — ասաց Զոհրապյան Կարենը:

— Ուռա: Որտե՞ղ:

— Գնանք, ցույց տամ:

Նրանք նույնպես դեռ չէին լվացվել: Մենք չորսով դուրս եկանք, ցրտի միջով, գլուխներս ներս քաշելով, ոտքով կուսական, ճռճռան ձյունը ճզմելով վազեցինք «սերվիս»: Մեր վագոնի կեղտոտ զուգարանն արդեն փակ էր: Ավելի լավ:

«Սերվիսն» ընդարձակ ստորգետնյա հաստատություն էր, որտեղ կարելի էր մտնել յուրաքանչյուր մատույցից: Այն տարածվում էր ողջ կայարանի տակ: Այստեղ կար ամեն ինչ. լվացարաններ, լողարաններ, զուգարաններ, նույնիսկ վարսավիրանոց. ինձ այստեղ դուր եկավ: Տաք էր ու համեմատաբար ոչ կեղտոտ: Ես դեռ փորձում էի հիշել գիշերվա երազս: Գիտեի, որ դա հաճույք չի պատճառի, դեղին տհաճության հիշողություն էր մնացել. ինձնից անկախ, ուղեղս փնտրում էր: Երեսս լվանալուց, այդ ամենահաճելի պահին, հանկարծ հիշեցի, և զվարթությունս կորավ: Անկապ երազ էր, նրանցից, որ օրվա սկզբից կոտրում են մարդու տրամադրությունը: Հիմա պատմեմ…

— Պատմե՞մ, — առաջարկեցի, երբ ավտոբուսով, այս անգամ «իկարուսով» գնում էինք շրջագայելու:

— Հորինված զզվանք է լինելու, — ասաց Նունեն:

Նա շատ զգայուն է, սիրում է զզվել և ասել այդ մասին:

— Յա՜ա՞խկ, — ասում է նա հարցական, և մարդու սիրտը նվաղում է:

— Իբր թե ես ու Զաքարը նստած ենք, խոսում ենք… Ընկեր Ավագյանը մեր առջև նստած է ու մեզ սաստում է.

— Ամո՛թ է, լռեցե՛ք, մա՛րդ է մահացել:

Մենք լռում ենք, իսկ նրա ետևում, երկրորդ պլանին հանկարծ երևում է ժողովուրդը, և մենք հասկանում ենք, որ իսկապես թաղման թափոր է… Մարդիկ գալիս են ու գնում են, գնում են, գնում են: Իսկ կենտրոնում մեռյալն է` առանց դագաղի, սպիտակ հագուստով, պարանով կապկպված է և ջղաձգվում է, ծռմռվում… Սպիտակ պարաններով կապած՝ նրան քարշում են չորս տղամարդ… Երբ շատ է ջղաձգվում՝ պարանները թափ են տալիս, որ հպատակվի… Անձայն բացուխուփ է անում ահռելի բերանը, ինչպես մուլտիկներում` նրա մարմինը տատանվում է, տձևանում… Երբեմն վայր է ընկնում, պարանը ձգելով՝ ստիպում են, որ վեր կենա, քայլի առաջ… Պարանից նրան քարշ տվողներից երկուսը հանկարծ շրջվում են, ուղիղ մեզ նայում… Իմ ու Զաքարի հայրիկներն են… Զաքարն ու ես կախարդված նայում ենք, կտրվել չենք կարողանում…

— Ի՛նչ եք անում այստեղ, շու՛տ տուն գնացեք, — հանկարծ գոռում է Զաքարի հայրիկը:

— Ձեր տեղը չէ՛ սա:

Իսկ իմ հայրիկն ինձ է նայում լուռ, և նրա աչքերի մեջ կա անտակ տխրություն ու նախատինք:

Մեռյալը մեր հայրիկների և հոսանքի հետ շարժվում է, անցնում, կորչում… Հետո ընկեր Ավագյանը մեզ է նայում բուի պառավ աչքերով…

Հետո ես արթնացա:

— Իսկ Զաքարը քնա՞ծ մնաց, — կատակեց Ռուզանը, նրանք ծիծաղեցին, իսկ ես իսկույն չըմբռնեցի և զարմացա: Զաքարը շրջվեց մեր կողմն ու փորձեց հասկանալ, խոսքն ինչի՛ մասին է:

— Լավ է պատմում, լավ է պատմում, չէ՞, — ասաց Նունեն: — Բայց չվախեցրիր, չվախեցրիր:

Չգիտեմ, երեսից գուցե թե հակառակն էր երևում: Մեր գնացքը կոչվում էր «Հայաստան», ռուսերեն` «Այաստան»: Այդպես էր գրված վագոնների վրա: Մի հիսուն վագոն կլիներ: Տարբեր վագոններում տարբեր դպրոցների աշակերտներ էին: Վագոնների մեր տասնյակում միայն մենք էինք Երևանից:

Մենք` երևանցիներս, «սերվիսում» լվացվում էինք, երբ եկան մեր գնացքի ուրիշ վագոնների ուղևորները, ստորերկրյա սրահը լցրեցին իրենց ճիչով և շատախոսությամբ: Եթե ուկրաինացի լինեին և աղջիկ, մենք քնքշանքով կասեինք` ճռվողյուն, «շաղ աչքերի բույլ», բան-ման, սակայն իրականությունը, մեր կարծիքով, կոշտ «գեղցիներն» էին, և մենք բարկացանք ու նեղվեցինք նրանց ներկայությունից, լվացարանների նկատմամբ նրանց ամբարտավան վերաբերմունքից, չափից ավելի փափուկ, կիրովականյան ռուսերենից, որը նրանք մեզանից էլ հաճախ էին գործածում, կարծելով, որ այն իրենց առավելությունն է: Մենք հակառակն էինք կարծում: Մենք նայում էինք նրանց և մտածում, որ արևից հալչող ու երկնքից զուրկ մեր Երևանը չենք փոխի նրանց, իբր, «թրիքով ծածկված» արտերի հետ: Եվ մենք դուրս եկանք «սերվիսից» ու մտանք մեր վագոնը, որպեսզի «չպղծվենք» նրանց մոտիկությունից:

Կիևյան Լավրայի փոխարեն մեզ տարան հանրախանութ: Մեր ուղեկից ուսուցիչները լսել էին, որ Կիևում լավ հանրախանութ կա, և «իկարուսին» խնդրեցին մեզ հասցնել Կրեշչատիկ: Առաջին օրերին, առաջին քաղաքներում ես դեռ փորձում էի ապստամբել, բայց այժմ ինձ արդեն ընտելացրել էին:

Մենք փախանք, ինչպես միշտ: Զբոսնում էինք չորսով, ձնագնդիկներով կռվում, աղջիկներին խոսեցնում և, մի խոսքով` մեզ հայ էինք զգում: Միանման այդ զբոսանքները` յուրաքանչյուր քաղաքում երեքական ժամ, Ռոստով, Խարկով, Կիև, Մինսկ և այլն, մեզ վաղուց էին ձանձրացրել, այնպես որ դժվարանում էինք տարբերել այսօրվա իրադարձությունները երեկվանից ու, ի վերջո, թքում էինք այդ զբոսանք կոչվածի վրա և վերադառնում գնացք: Դրան գումարած, այսօր այնքան ցուրտ էր, որ մենք, զգալով երեք զույգ գուլպայի անօգնականությունը, վազեցինք կայարան:

— Մեր գնացքը:

— Այստեղ: — Այստեղ:

— Այս է: — Այս է: — Այս կո՛ղմ եկեք: — Ի՛նչ ես դուրս տալիս:

— Ես ե՞մ դուրս տալիս: Հիմա՛ր:

— Ո՛վ է հիմար:

— Դու՛:

Դու — դու — դու: Ղարիբյան Ռուբենը ձախ ձեռքն անցըրեց ձեռքիս ու մեջքիս միջև, աջով բռնեց կոկորդս և ինձ շպրտեց ձյան մեջ: Ես մտածված լարվում էի, որ կատաղեմ, որպեսզի  լիարժեք կռիվ ստացվի, մրցենք, փորձենք, թե ու՛մ անխղճությունն է կարծր:

Բայց կռիվն իզուր էր` երեխայի կռվի նման անիմաստ: Ցամաքեց ու վերջացավ, նույնիսկ ավելորդ համարեցի վերարկուս թափ տալ: Կտրող ցուրտ էր. շտապում էինք պատսպարվել գնացքում:

Հետո, Ռիգայում, Դոմի մայր տաճարն այցելելուց հետո, երբ սպիտակահեր տարեց էքսկուրսավարը, ցույց տալով տաճարի պատի կողքի անտակ փոսը, մեզ բացատրեց, թե ի՛նչ է նշանակում «քաղաքակրթական շերտ», ու դա քիչ թե շատ մեզ ընտելացրեց ցրտին՝ արկածներ պատահեցին: Վազվզում էինք կայարանում, փնտրում ուրիշ գնացքներ՝ մեզ պես դպրոցական, ծանոթանում ուղևորներին (- Դու՛րս եկեք… — Դուռը փակ է: — Կամ լուսամու՛տը բացեք: — Չի բացվում): Նրանք մեզ էին հետևում վագոնի միջից և զարմանում, կարծես գազանանոցում լինեին: Նույնիսկ լուսամուտը բացելու ուժ չունեին` փոքր-մոքր էին, սպիտակ, շիկահեր… Այժմ այդպիսին էին, հետո նրանք հսկաներ էին դառնալու` դանդաղաշարժ, սպիտակ-իներտ:

— Որտեղացի եք:

— Չելյաբինսկից:

— Մենք` Երևանից:

— Այստեղից ուր եք գնում:

— Լենինգրադ:

— Երբ:

— Այսօր:

— Մենք` վաղը:

Սև կաշեկազմ բարակ ծոցատետրը դեռ կա, կանաչ հաստ ցամաքած գրիչը, սակայն, դեռ կա: Այն, որով գրում էինք ծոցատետրից պոկվելիք թերթիկի վրա`վի օտկուդա, վաշ ադրես: Լուսամուտը փակ էր, և մենք ստիպված գրում էինք`վի, վաշ, ասես վավաշոտ լինեինք, դե իհարկե այդպիսին էլ հենց կայինք, հպում էինք ապակուն, նրանք կարդում էին, հետո նրանք էին գրում, մենք` կարդում: Սև ծոցատետրն ու կանաչ գրիչը դեռ կան, ու անապակ թղթի վրա՝ շեկ աղջիկ դեմքերի հիշողությունը, ասես դաջված լինի հաջորդ էջին՝ մեր ծուռմռտիկ ռուսերեն տառերի հետքի մեջ, քանի որ գրիչը վատ էր գրում և ուժեղ էի սեղմում:

Իսկ այժմ, երբ դեռ Կիևում էինք, վագոնում հավաքվել էինք մեր խցիկում ու մի թեթև պոկեր էինք գցում: Ես էի, Սուրենյանց Զաքարն էր, Զոհրապյան Կարենն էր և Ռուստամյան Սկյուռն էր, որի իսկական անունն Աշոտ էր, իսկ Սկյուռ – մականունն էր:

…Ինչ-որ սպասումներ ուներ: Պոկեր անուշադիր էր խաղում, անընդհատ լուցկիներ էր տանուլ տալիս, բայց մենք զգում էինք, որ անհանգիստ է: Վերջապես ասաց.

— Դուք` չգիտեմ, իսկ ես ու Սկյուռը քաղաք ենք գնում: — Ինչ եք կորցրել: — Գործ ունենք: — Գաղտնիքներովդ զզվցրիք: — Խնդրեմ, ուզում ենք սրճարան գնալ: — Բա՞ր: — Այո: — Որը: — Դեռ չգիտեմ:

Զաքարն ամառը եղել էր այստեղ և ծանոթ էր քաղաքի հիշարժան վայրերին:

— Իսկ մե՞նք, — ասացի ես, բայց դա սխալ խոսքեր էին: Ճիշտը Կարենն ասաց. «Ես էլ եմ գալիս»:

— Եկ, — սրտնեղեց Զաքարը:

Ու ես չպիտի ասեի. ես էլ:

— Չեղավ, շատ ենք, — Զաքարը սրտնեղեց:

— Իսկ եղբորս ում հետ թողնեմ, — մտորեց Զաքարը` ինձ ի ցույց, ինձ խղճալով մտորեց, բայց այդ ելքը վաղուց էր գտել և պահել-փայփայել էր, չկասկածելով, որ ընկերոջ համար դա  իսկապես փաստարկ է:

Կողքի խցիկում քնում էր նրա տասը տարեկան եղբայրը: Նա ճիշտ էր. չորսով թե սրճարան… բար գնայինք, մեզ դժվար թե ներս թողնեին, առանց այն էլ փոքր ենք:

(Այն ժամանակ դեռ փոքր էինք):

Իմ հպարտությունը զիջեց նրա պատրվակի ճշմարտանմանությանը, և ես լռեցի, թեև կարող էի ասել, որ ամբողջ վագոնը մերն է, մեր դասարանի երեխեքն են, թող եղբորը մեկնումեկին հանձնարարի — գնանք:

— Չեղավ, — Զաքարի պես ասաց բարի Սկյուռը, — դուք գնացեք, ես կմնամ, եղբորդ կնայեմ:

Զաքարը խոսքը կիսատ թողեց.

— Ես հատկապես…

Ինչպես մի անգամ դպրոցում ինձ մոտեցավ (ես Սկյուռի կողքին էի նստել) և ասաց: Խոսքն էլի կիսատ թողեց. — Ես հատկապես Սկյուռի…

Եվ ես տեղս նրան զիջեցի և ամբողջ դասը միայնակ նստեցի ուրիշ նստարանին: Իսկ դուք մոռացել եք, թե միայնակությունն ինչ ծանր բան է:

Իսկ այժմ, Զաքարի «հատկապես»-ից հետո, որովհետև ծննդյանս օրն էր, և ոչ ոք չգիտեր այդ մասին, ես ասացի.

— Դե լավ, գնացեք, ես կմնամ, եղբորդ կնայեմ:

Որովհետև սափրվածքիս հետքերը չէին երևում, և ամոթ էր ինձ հետ բար գնալ:

Նրանք ժպտալով մխիթարեցին.

— Ինչ կա որ: Լենինգրադում ես կմնամ, դուք երեքդ կգնաք բար:

Հետո Լենինգրադում Զաքարն իսկապես ինձ կուղեկցի բար ու ես կոֆե-գլասե կըմպեմ ու ռոմ կփորձեմ, բայց դա բոլորովին ուրիշ պատմություն է, որովհետև այսօրն այսօր էր և իմ  ծննդյան օրն էր:

Արագ մթնում էր: Նստած էի կիսամութ խցիկում և ինքս ինձ հետ ճարպկորեն պոկեր էի խաղում: Ինքս ինձ հնարամտորեն բլեֆելով: Երևի ճանապարհորդության սկզբից առաջին անգամ էի մեն-մենակ և զգում էի, թե որքան օգտակար է գոնե մեկ-մեկ, մի հինգ րոպե մեն-մենակ լինել ու կյանքն ինքնուրույն ընկալել:

Հետո ստիպված խաղում էի Զաքարի փոքր, խանգարող եղբոր հետ, և մեջս ճզմված էր մնացել «գերմարդ» լինելու ցանկությունը: Ընկերոջ հետ բարձրաձայն խոսելու, խմելու, պարելու, գեղեցիկը զգալու կատաղի ծարավը, որ հիմա կըլլում են նրանք: Հանկարծ ես հասկացա, որ հոգնել եմ ուղևոր լինել, միշտ ծիծաղել, կռվել, ընկերություն անել հոգնել եմ, երազում եմ ապրել հին կյանքով, խխունջային առանձնության մեջ, դպրոցում, հետո տանը, հետո քնել:

Սակայն ինձ կտրեցին անորոշ և ավելորդ երազներից, իմ անձը մտցրին իրենց ուշադրության կենտրոնին մոտիկ մի տեղ, և ստիպված էի նորից ապրել ամբողջ ուժով, — նրանք եկան և վագոնը լցրին ուրախությամբ, կես-սուտ կես-ճիշտ պատմած արկածով, շոկոլադի ու սուրճի բույրով և իրենց գոյությամբ:

Վերադարձել էին գնացքի շարժվելուց քսան րոպե առաջ: Ճիշտ ժամանակին էին հասել, և մենք միասին էինք դիտում կողքի գնացքի լուսամուտների մեջ անդրադարձող մեր գնացքի՝ սկզբում դանդաղ, ընթեռնելի, հետո կամաց-կամաց արագացող շարժումը, Այաստան  տառերը, «տուրիստիչեսկիյ» բառը, որ թռչում-անցնում էին, մեզ հավասար ընթանում էին: Իսպառ մոռացել էինք, որ հենց այս պահերին հեռանում ենք թագավոր-քաղաք Կիևից, և չէինք ափսոսում: Ես այդ պահին դեռ չէի հիշում, որ հենց այդտեղ են Փարաջանովին բռնել:

Մեր հասակակից, սակայն արդեն վագոն-ռեստորանում սպասավոր աշխատող, հորթի մեծ գանգուր գլխով Սարիբեկը՝ ևս մեկ, մեր դատող կարծիքով, «գեղցի» (նրա հայրը վագոն-ռեստորանի խոհարարն էր), եկավ ու մեզ հրավիրեց ընթրիքի: Ընթրել չէինք ցանկանում` քաղաքում կուշտ կերել էինք, բայց վագոն-ռեստորան գնացինք թեյելու: Մենք գնահատում էինք այդ անգույն թեյը, կոկորդն այրող թթու համն ու ճանապարհորդական կարծր շաքարը, որոնք մեզ պիտի փոխարինեին զզվելի որակի ճաշ-նախաճաշ-ընթրիքին պակասող կալորիաները: Սովորել էինք այդ երեքի միօրինակ անճարությանը և, դրանցից հույսներս կտրելով, հարձակվում էինք թեյի վրա և ըմպում միանգամից երեք-չորս բաժակ:

Եվ այժմ, տաք թեյի հույսը սրտներումս, ճոճվելով քայլեցինք վագոնից վագոն: Դրանցից յուրաքանչյուրը մեզ յուրովի էր դիմավորում, և մենք քայլում էինք իրար ետևից, աշխատելով ոչ մի կողմ չնայել ու չտեսնել «գեղցիների» թաքուն հայացքները, որոնք դուրս էին ցայտում կիսամութ խցիկներից: Նրանք մեզ շփոթեցնում էին, և մենք, կյանքը դարձնելով շեքսպիրյան թատրոն ու գնացքը` բեմ, մեր կարծիքով ուղղում էինք սապատներս, իսկ օբյեկտիվորեն` խրտվիլակ մանեկենի կեցվածք էինք ընդունում, նույնիսկ ես կասեի՝ էշի:

Մեզ տեսնելով, «գեղցիները» սկսում էին ռուսերեն խոսել, վիճել, ծիծաղել, կապիկություն անել, իբր` անտարբեր են, մենք կանք թե չկանք… «Բարև» գոյություն չուներ: Իրենք գաղտագողի, թաքուն ժպիտ աչքերում՝ որսում էին մեր հայացքները, բայց, տեսնելով մեր ամբարտավան քայլքը՝ իսկույն էլ փախցնում էին իրենց միամիտ, մեծ, հորթի աչքերը:

Ցանկանում էի չտարբերել նրանց, ցանկանում էի, որ հիշողությանս մեջ մնան որպես կարմիր դեմքերով «գեղցիների» մի ամբողջություն, մասսա: Բայց կամքիցս անկախ այդ մասսայի մեջ առանձնանում էին տգեղ հագնված գեղեցկուհին և գանգուր երիտասարդը, այրված հոնքերով տղան, անճաշակ տհաճ աղջիկը, աղյուսե հասակակիցս…

Վագոն-ռեստորանին հատուկ հոտը տասն օրվա ընթացքում սովորական, այնուամենայնիվ, չէր դարձել, և մտնելիս աշխատում էինք սկզբում բերանով շնչել:

Ահա և թեյը: Վագոն-ռեստորանի դեղին լույսերի ներողամիտ հայացքի տակ ընթրում էինք, թեյի ամեն կումից առաջ կուլ տալով Սարիբեկի հոր տվածը, որ նա որոշել էր այսօր խնայել և շներին բաժին չհանել: Որ գոնե որևէ համ ու եռանդ տվող նյութ ընդունենք՝ մենք թեյի մեջ առատորեն շաքար էինք լցնում և երկար խառնում, շաքարը Սարիբեկի հայրը, տարօրինակաբար, չէր խնայում: Սովորաբար՝ քաղաքում, մեր տներում մենք թեյը շաքարով չէինք խմում, ի տարբերություն ուսուցիչների, որոնք դեռ հիշում էին իրենց մանկության՝ սովի ու պատերազմի տարիները, բայց ներկա պարագայում՝ իրենց չափ շաքար էինք լցնում, դեռ մի բան էլ ավելի, և աշակերտ-ուսուցիչ անհավասարությունը վերանում էր, իրենց ներկայությամբ անկախ, առանց վախի խոսում էինք ամեն ինչից և ոչնչից:

Հետո վեր կացավ Գրիգորյանը` բարձրահասակ` իններորդցիներիս նսեմացնող չոր բարձրության այդ կինը, ու նրա ելույթն անակնկալ էր: Ուղևոր-կազմակերպիչ լինելով հանդերձ, նա չէր դադարել դպրոցի դիրեկտոր լինել, ուսուցիչների փոխարեն` վրիժառու, դատախազ, և երբ նա կանգնեց ու սկսեց խոսել, վագոնը ձգվեց և զգաստացավ:

Նա խոսում էր մեր ճանապարհորդական կարգապահության մասին, վարքի մասին, ծխելու մասին, սակայն այդ բառերը հազար անգամ ասվել էին և, ուրեմն, իրենց ճիշտ բնույթով հանդերձ՝ սխալ էին, եթե մեզ ավելորդ էին թվում: Բառերի քանակին համեմատական` ես հուսալքվում էի, կյանքն, այո, իսկապես ավելորդ էր այսօր: Ես նախանձով էի նայում իր էներգիան ծախսած և առույգացած գեղեցիկ Զաքարին ու նրա միշտ աշխույժ տասը տարեկան եղբորը:

Այդ ընթացքում Գրիգորյանը խոսում էր, և անսպասելիորեն հանգեց մի հանճարեղ մտքի. հարկավոր է շնորհավորել Հովհաննիսյան Արային ծննդյան օրվա առթիվ: Ես ոտքի ելա ու սեղանների միջանցքով շարժվեցի դեպ դիրեկտորը: Չգիտեմ ինչու:

Մնացածները լուռ էին, բոլորին ծուլություն էր համակել, և ես ամաչեցի մեր` իմ ու դիրեկտրուհու հանդիպակաց այդ շարժումից: Գնալ իշխին ընդառա՞ջ: Այլ պարագայում՝ երբե՛ք:

Նրա ձեռքին արկղիկ էր` փոքրիկ ստվարաթղթե տուփ, և ես հինգ մետրից փորձում էի կարդալ, թե վրան ի՛նչ է գրված, որովհետև դա նվերս էր:

-Հայրիկիդ ու մայրիկիդ փոխարեն, — ասաց, այտերս համբուրելով:

Չգիտեմ, ի՛նչն այն չէր, բայց նա այդ վայրկյանից կրկին դարձավ զուտ իշխ-դիրեկտրուհի, մի պահ պարզապես կին, վստահություն հարուցած լինելուց հետո, և նրա համբույրն ինձ չփոխարինեց հայրիկիս ու մայրիկիս համբույրները:

Տուփը… ընկերներս այն պատռեցին, հենց որ խցիկ մտանք, և հանդիսավորությամբ ինձ ցույց տվեցին գարեջրի փայտյա փոքրիկ մի գավաթ, նախշերով պատված, իբր՝ հուշանվեր, այլապես դիրեկտրուհին, պարզ է, չէր նվիրի ինձ իբր ալկոհոլի համար նախատեսված այդ փոքրիկ տարան:

Տեսնես ինչպե՛ս էր իր ձեռքն ընկել: Մի՞թե փող էր ծախսել և առել: Հատուկ ինձ համար: Կրեշչատիկի հանրախանութից: Իր ամուսնու համար գնվելիք թումբաններից բացի:

— Գուցուլյան է, — ասաց ամենագետ Զաքարը:

Զաքարն ապրում է Խնկո Ապոր գրադարանի հին երևանյան շենքում, բակից երկրորդ հարկ՝ նրանց տան մուտքն է, հսկա պատշգամբով, վրան՝ թախտեր շարած, սենյակները՝ փայտյա, կարմիր ներկած տախտակե հատակներով: Տանիքը ծակ է, անձրև երբ գալիս է՝ դույլ են դնում կաթիլների տակ: Պատի այն կողմը գրադարանի պահուստներն են՝ պահարանները մինչ առաստաղ, գիրքը գրքի վրա: Հուսով եմ, գրադարանի տանիքն էլ ծակ չէ, թեև ով գիտի: Երբ գնում եմ գրադարան՝ իրենց տուն հյուր եմ գնում: Բայց ես՝ ուր, ինքն՝ ուր. իր ֆորմուլյարն իմից մի հինգ անգամ ավելի հաստ է: Իրեն թույլ են տալիս պահուստները սողոսկել, ինքնուրույն, դաստեքով գիրք ընտրել: Տասը հատ միանգամից է կարդում: Թե ինչպե՛ս է նա կարողանում այդքան կարդալ, այդքան բան իմանալ, լինելով դասարանի «տուզերից», և հարգանքը տղերքի մեջ անխոցելի պահել… Թե ինչու՛ է, չնայած այդ ամենին, աղջիկների ուշքը գնում իր խաթր՝ աշխարհիս հանելուկներն են:

Լաքապատ բեժ փայտի վրա վառած էր մի նախշ, հեռվից հեռու՝ սար հիշեցնող, տակը վառածով ծուռ գրած՝ «Կարպատի», ու ես սկսեցի հիշել, թե ի՛նչ գիտեմ Կարպատների մասին: Խնկո Ապոր գրադարանից վերջերս վերցրել էի «Տարանտուլ» դետեկտիվը՝  «Արկածային գրադարան» շարքից, Յավոր քաղաքը նշող, այն մասին, թե ինչպե՛ս են մեր քաջարի չեկիստները վնասազերծում օտարերկրյա շպիոնին, որը «յավա» մոտոցիկլետն է քշում, և կոխում նրան բերդ: Ու, գուցուլների մասին՝ գիտեի «Մոռացված նախնիների ստվերները»: Լսելո՛վ գիտեի՝ մայրիկիս պատմածով, քանի որ արգելված էր, հեղինակը՝ բերդում: Օտարերկրյա շպիոնի կողքին:

Իսկ Զաքարը, ահա, ամեն ինչ միանգամից գիտեր: Նախօրոք:

Հետո նստած էի վարդանենց խցիկում, հովանում էի: Դրսում ձմեռ էր, տասնհինգ աստիճան, իսկ վագոնը թնդում էր շոգից: Մի զով անկյուն էի գտել և պատսպարվել էի: Նորից միայնակ էի, առանձնացրել էի ինձ ու մտքերս և երջանկացել էի. առաջին անգամ ճանապարհորդության ընթացքում ու, գուցե, առաջին անգամ կյանքումս կարոտ էի զգում Երևանում մնացած հարազատներիս նկատմամբ, զարմանում էի, որ, այնուամենայնիվ, արդեն տասը օր անցըրել եմ միայնակ:

Ճաշարանից հետո իբր թե թեյն էինք մարսում: Վալոդ քեռին` մեր օղորմածիկ ուղեկցողը, հոտն առավ ու զրնգուն գոռաց.

— Տո շա՛ն տղերք, էլի վառեցի՞ք:

Հայհոյանք չէին նրա խոսքերը, այլ՝ քնքշանք, հիվանդի նկատմամբ մերձավորի վերաբերմունք, իսկ դասղեկուհի ընկեր Ավագյանը շրջեց իմաստն ու կիսակաղ քայլվածքով մոտեցավ խցիկի դռանն ու ասաց.

— Բացեք, շու՛տ:

— Վայ, մի րոպե, տկլոր ենք, — ճվացին Վարդանը, Արմենը, Հարությունը, Գասպարն ու լուսամուտը բաց արեցին, որ ծուխը գնա ու սիգարետի հոտը գնա: Եվ իրենք դուրս եկան միջանցք:

Եվ այժմ այստեղ հով էր:

Թիկնել էի խցիկի պատին ու կողքի խցիկից հասնող երաժշտությունն էի վայելում:

Հետո ետ եկան վարդանենք, ու մենք ժամանակավորապես հանդուրժեցինք միմյանց, նույնիսկ փորձեցինք խոսքի ընդհանուր նյութ գտնել, որովհետև ես նրանց հյուրն էի և, ուրեմն, այնքան էլ վատ տղա չէի: Բայց Վարդանն անհանգիստ էր, երաժշտությունն ականջն ընկավ, ու, որպեսզի իր կռվարար զորեղությունը ցույց տա, Գասպարին ասաց` գնա մագնիտոֆոնը բեր այստեղ:

Ասաց` Սամվելին ասա, թող մագը բերի: Գիտեր, որ այնտեղ շատ մարդ կա, լսում են, բայց նա հրամայեց խլել, և Գասպարը գնաց:

Այստեղից մենք լսում էինք նրանց խոսքերը: Գասպարն ասաց, իսկ նրանք պատասխանեցին, ու Սամվելն ասաց` թե ուզում ենք, թող մե՛նք գանք այնտեղ: Ոչ, — Գասպարն ասաց, — ով  ուզում է մուզիկա լսել, թող գա մեր խցիկը, իսկ մագը Սամվելը պիտի բերի:

Ոչ: Նա վերադարձավ ձեռնունայն, իսկ Վարդանը կարմրատակեց և ասաց.

— Գնա նրանց հայհոյիր:

— Վարդանը մագն ուզում է, — ասաց Գասպարը, ետ գնալով իրենց խցիկ. — մագը տվեք, տանում եմ:

— Ինչի մենք մարդ չե՞նք, — ասացին:

— Դուք ի՞նչ մարդ եք, որ… Անասուն եք, — ասաց Գասպարը:

Զաքարն էլ էր այն խցիկում: Ու Սարիբեկն էլ էր այնտեղ: Զաքարը վերևից իջավ, մաշիկները փնտրեց… Ես չեմ տեսել, բայց մինչև վերջ պատկերացնում եմ… հագավ ու եկավ մեր խցիկ: Սարիբեկը մեզ հետ ընկերացել էր ու հաճախ էր գալիս մեր վագոն, այժմ էլ սամվելենց խցիկից դուրս եկավ ու հասավ:

Նա շփվում էր և՛ մեզ հետ, և՛ «գեղցիների». ընկերացել էր տգեղ հագնված այն աղջկա կողքի տղայի հետ, նրանց խցիկ էլ էր գնում:

Բայց մեր վագոնը գերադասում էր:

Չէինք քշում, հանդուրժում էինք:

Չնայած իր հայրիկի մատուցած ժարիտ արած յուղերին:

Գուցե որ նախօրոք իմանանք, թե իր հայրիկը ճաշին էլի ժարիտ արած յու՞ղ է տալու, թե՞ որևէ ուտելու բան:

Չէր թաքցնում, անկեղծ ասում էր:

Որ՝ էլի:

Մենք իրեն մագնիսի պես քաշում էինք: Կամ՝ Նունեի մագնիտոֆոնն էր քաշում:

Իսկ գուցե կարոտում էր քաղաքի դպրոցը, որում այլևս չէր սովորում:

Զաքարը ձեռքերը խաչեց կրծքին և շեմից հարցրեց.

— Այդ դու ինչու՛ հայհոյեցիր:

— Նա՛ ասաց, — Վարդանին ցույց տվեց Գասպարը, ու դա ստորություն էր: Բայց դե:

— Դու նրա ի՛նչն ես, որ ամեն հրամանը կատարում ես, — լարվեց Զաքարը: — Իսկ դու ի՛նչ ես գլխներիս հայհոյող դարձել, — կատաղեց նա: — Ինքդ անասուն, մե՞զ ես ասում, — շարունակեց կատաղել նա:

Նրա ետևում կար Սարոյի փղոտ շնչառությունը, կարծես թիկունքի քարե պատնեշ:

— Անասունը դու ես, տխմա՛ր, — բացատրեց Արմենը: — Տխմարն ազգդ է: — Կարգին խոսիր: — Էդ դու ես ինձ ասու՞մ:

Էշի գլուխ, զարմացավ Ղազարյան Արմենն ու, ձեռքը պտղունց անելով, հենեց Զաքարի բերանին ու հրեց:

Եվ աժդահա Զաքարը նետվեց միանգամից երկուսի վրա, իսկ նրա ետևում դոփդոփում էր փղոտ պատնեշը:

Ես Զաքարի ընկերն էի և Վարդանի հյուրը. Զաքարն ինձ իր հետ բար չտարավ, իսկ Վարդանն ահա քիչ առաջ ինձ հետ խոսում էր հավասարը հավասարի պես, չնայած իր «տուզ» լինելուն, և ես, իբր, որոշում կայացրի, թքեցի ընկերության վրա և քաշվեցի խցիկի անկյունը, որպեսզի Վարդանի աքացիներն ինձ չդիպչեն: Զաքարը սխալ էր կռվում: Շուտով դա պիտի զգացվեր: Աղմուկը շատ է, ուսուցիչները կարող են գալ: Զաքարը մատներով փակեց Վարդանի աչքերը, ճակատը, հենվեց նրա գլխին և ծնկով հարվածեց կրծքին: Սարիբեկը ոլորվել էր Ղազարյան Արմենի զզվելի ձեռքին ու, ակամա այդ ձեռքը համբուրելով` ցավից սպանելու էր Ղազարյան Արմենին: Գասպարը պառկել էր վերևում ու երեսը թաղել էր կեղտոտ բարձի մեջ:

Եվ քմծիծաղում էր: Այսինքն թե` սա կատակ է, կռիվ չէ, կռիվ – ոչ, չէ, քանի որ (ինչու և) «ես չեմ մասնակցում»: Ինչու՛ մասնակցեր, եթե երկուսի էլ ընկերն է:

Զաքարի սխալը… Ուժեղ էր նա ու քաջ, բայց կրկնակի էր կատաղել և պիտի լացեր, որ հանգստանար: Լացն այդ… հակառակորդի առավելությունն էր: Զաքարը լացեց ու լացելով խփեց, իսկ Վարդանը վերջապես կարողացավ ոտքի կանգնել:

Վարդանը թքեց Զաքարի երեսին, իմ բարի կարծիքն այդ մարդու մասին ընդդիմացավ կռվի հնագույն այդ միջոցի այսքան պարզ օգտագործմանը, և դա իզուր թուք էր, փրփրոտ ու զզվելի:

Մի խոսքով, կռիվ էր, արագացված կինոժապավենի արագության: Ավելորդ կռիվ էր, և ես ինձ կլանող աղմուկի ու ցավի շղարշի միջից երանի էի տալիս մեր զով բնակարանում ապրող այն հին, հեռադիտակով երևացող Արային, որի մանրէաչափ պրոբլեմներն այժմ նրան գլխացավ պատճառելիս կլինեին, ու նրա համար չէին լինի ծննդյան օր և ընդհանրապես վատ օրեր, այս նոր թվացող շպարված հին աշխարհը, «առաջին սերը», «առաջին դանակը», «սեփական սիրուն միտքը», այս ամենը` նորն ու առաջինը, չէր լինի:

Կողքի խցիկից այլևս երաժշտության հնչյուններ չէին լսվում. Սամվելը մագն անջատել էր ու եկել այստեղ, և այս երկար երկու րոպեների ընթացքում շատերն էին եկել:

Հետո գիրուկ Ավագյանը, քամակը թմբթմբացնելով, եկավ: Մյուսներին դուրս էր արել, խցիկի դուռը փակել էր ու մեզ էր նայում:

— Գասպա՞ր:

— Ես բան չեմ տեսել, ընկեր Ավագյան:

— Արմե՞ն:

— Հարությու՞ն:

— Արա՞:

— Վարդա՞ն… Արա՞:

— Ինչ, ընկեր Ավագյան:

Եվ նորից: Գասպար, Արա, Վարդան, Արմեն, Հարություն…

— Վիճեցինք, ընկեր Ավագյան:

— Կռվեցիք, ոչ թե վիճեցիք:

— Ոչ, վիճեցինք:

— Ինչու՛ վիճեցիք:

— Մի հարցում համաձայնության չեկանք, վիճեցինք, բարձրաձայն ստացվեց, ընկեր Ավագյան:

— Արա՞:  Արա՛:

— Այո:

«Այո» ասացի, հետո ուրիշ խոսքեր, իսկ մտքինս գործը փակելն էր, որովհետև այսօրվա մի կռվով բանը չի վերջանա, չվերջացավ` կշարունակվի, ու փառք մեզ, եթե դեռ երեխա ենք և չենք շարունակելու: Շարունակվեց` Ավագյանն այսպես հեշտ ու հանգիստ չի հարցնի և վերջում թողնի գնա:

Զաքարը լավ տղա է, բայց ես չեմ պաշտպանելու նրան կամ Վարդանին, այլ միայն ինքս ինձ:

— Վիճեցինք…

— Սարիբեկի հետ մի հարց ունեինք չլուծված, լուծեցինք, ընկեր Ավագյան:

— Սարիբեկի՞ հետ:

— Նրա: — Եվ խոսքերս, իրենց սուտն արհամարհելով, հոսեցին արագ, հեշտությամբ:

Որոշու՞մ էի կայացրել: «Հաշվա՞րկ» էի արել: Ես խաբարբզի՞կ եմ: Վախկո՞տ եմ, կամքի ուժ չունե՞մ, ուղիղ հարցին չե՞մ դիմանում: Խաբել չգիտեմ, իսկ հորինել՝ գիտե՞մ: Մեր երկրում գործ տալը գենետի՞կ է: «Գեղցիների» գլուխն էլ քա՞րը: Նրա հայրը լավ էլ քյա՞ր է հավաքել արդեն, արդեն մի տասը օր մեզ ժարիտ արած յուղ սնուցելով: Սրտխառնուքներիս տիրակալը:

Սարիբեկ-Սարիբեկ-Սարիբեկ-Սարիբեկ-Սարո:

Ավագյանին համոզելու միջոց էի գտել, բայց երբ նա վերջապես համոզվեց ու գնաց, տղաները չասացին. ապրես, լավ  մտածեցիր, որովհետև չէին ուզում ինձ մինչև վերջ ոչնչացնել և իրենց պատիվը հողին հավասարեցնել: Այնուամենայնիվ, գլուխս բարձր պահած դուրս եկա նրանց խցիկից, իսկ իրականում՝ դուրս սողացի ու գնացի ինձ քառատելու:

Քառատելու առիթ ես չգտա: Զաքարին պատմեցի մեր զրույցը, և նա ինձ ասաց, որ ես վատություն եմ արել մի տղայի, որն իրեն պաշտպանել է: Ես, ինքս ինձ խաբելով, արդարացա, թե կամ պիտի նրան` Զաքարին դավաճանեի, կամ՝ Սարոյին, որն իմ ընկերն ու համարյա թե իմ եղբայրը չէ: Չէ՞ որ, ֆորմալ առումով, հարձակվողը Զաքարն էր, իսկ որ Վարդանն էր խոսքով դրդել՝ քֆուրն Ավագյանի տեսակետից «պրեդյավ» չէր կարող լինել: Այդ առումով ուսուցչական մեծահասակ արդարադատությունը կաղում էր, խոսքի ազատությունն անպատժելի էր, քանի դեռ մարդուն չես սիլլել ի պատասխան իր անպատկառ խոսքի, կամ՝ վերցրել ու աղբարկղը նետել, քանի որ դու, այնուամենայնիվ, հայ ես, չէ՞, այսինքն՝ «աբառոտկի գել»:

Սարիբեկին Ավագյանը չի պատժի, քանի որ նա մեր դասարանից չէ: Շատ-շատ՝ հայրը ղայիշով ծեծի, դե, դա առանց այն էլ անում է, ղայիշը մեծ բան չէ աժդահա փղուկ Սարոյի համար, սպիերի մասին աղջկերքին կասի՝ էլի լախտի է խաղացել: Էդպես, կայարանից կայարան, չնայած ձմռանը, լախտի էր խաղում: Սակայն Զաքարն ասաց, որ ես սխալ եմ, ընկերության՝ իմ միամիտ զգացումով հանդերձ: Պիտի ուրիշ ելք գտնեի: Ես ճարահատյալ բացականչեցի, որ եթե ցանկանում է, թող գնա Ավագյանի խցիկ ու պատմի, բայց նա կարճ կտրեց անօգուտ խոսակցությունը, ինչպես միշտ մնալով հաճելի ու ճշմարտամիտ և իր ճշմարտամտությամբ` անտանելի: «Զրպարտիչ» բառը նա չասաց, բայց ես լսեցի: Ու ես բարձրացա ու թառեցի նեղ մահճիս վրա և երեխայաբար շոյում էի փայտյա փայլուն գուցուլյան գավաթս, որովհետև այդքան քիչ պատճառով լալ, ավաղ, չգիտեի: Իսկ այնտեղ, բերդում՝ Փարաջանովն էր շոյում իր բաժակիկը՝ ճմռթված, ծամված թիթեղից, մտածելով, գուցե դրանից դանակ սարքի և ինքնասպա՞ն լինի: Բայց նա նկարել էր ֆիլմեր և հիմա դրա համար պատասխան էր տալիս: Սիլվա Կապուտիկյանը Բրեժնևին նամակ էր գրել ի պաշտպանություն նրա, ծնողներս կրկնօրինակը գործից մի կես ժամով բերել ու բարձրաձայն կարդում էին վատ երևացող սև մարգարտյա իր ձեռագիրը, մեր հյուրասենյակի մեջտեղը, ոտքի վրա, ընկերներով շրջապատված: Հետո հանձնեցին ընկերներին, որոնք տարան այլ տեղ կարդալու: Իսկ ես… Ես ո՞վ էի, որ, Սիլվա Կապուտիկյանի համար: Մի պարզապես տղա: Սուտ վառող: Զրպարտիչ:

Ես, իհարկե, այնքան եսասեր էի, որ ոչ մեկի մասին էլ չէի մտածում, բացի՝ ինքս իմ ու իմ ողբերգության, և սակայն նույնիսկ այդպիսի՛ ես-ի մտքի եզրով անցավ, որ Փարաջանովը, ի տարբերություն ինձ, գնացքու՛մ չի նստած, թեև այս գնացքն էլ, չնայած քաղաքից-քաղաք ճամփորդելուն, իմ հիվադանգին երևակայությանը բավական էլ բանտ էր թվում, գուցե՝ մարդկանց անընդմեջ ներկայությունից, նրանցից ճառագող էներգիաներից, որոնք համառորեն հավակնում էին ամեն պահի ազդել վրաս, ինչ-որ բան պահանջկոտորեն պահանջել, ինձ շեղել իմ ուղուց և դարձնել ոչ ես:

Մշուշոտ տխրության միջից ապագան էի պատկերացնում, թե ինչպե՛ս սխրագործության պես մի բան կկատարեմ, և բոլորը կհասկանան, թե ես իրականում ո՛վ եմ: Այս ու՞ր ես հասել, ասում էր հայրիկիս հայացքը: Այս ու՞ր ես մտնում: Դու՛րս արի այդտեղից: Եվ նա շարունակում էր մի կողմ քարշ տալ ջղաձգվող մեռելին:

(Լենինգրադում սխրագործություն արեցի, այո: Սխրագործություն, իմ գյորա, դարձավ այն, որ տաքսիստի միջնորդությամբ մի կարկանդականոց գտա և, ծնողներիս տված վերջին կոպեկներով տաք, օդում կարծես հալչող կարկանդակներ գնելով՝ հասա Ռուսական թանգարան, որպեսզի հյուրասիրեմ Չելյաբինսկից եկած այն երեխաներին, որոնց հետ ծանոթացանք Ռիգայում և որոնց նորից հանդիպեցինք Լենինգրադում: Երազում էի, թե ինչպես են նրանք հիշելու հայ հյուրասիրությունը: Կարկանդակներով ինձ ներս չթողեցին, և մերոնք արդեն մտածում էին բաժանել ու խժռել օդում համարյա հալչող թխվածքն իր գոլորշով հանդերձ, երբ չելյաբինսկցի աղջկուհիներն էքսկուրսիան ավարտելով դուրս թափվեցին և խորին շնորհակալությամբ հարձակվեցին մեր հյուրասիրության վրա, այնպես որ մեզ բան չմնաց, բացի իրենց վերարկուավոր շեկությունը դիտելուց, իրենց շնչի ջերմ գոլորշին համտես անելուց):

Կեղտի ու մաքրության միջով, ո՛չ թե գնացքի՝ սառցահատի՛ պես դրանք կտրելով՝ պիտի դուրս գայի… Աստված գիտի, ուր:

Հետո… այնքան հետո, որ տհաճ օրը, տհաճ երեկոն համարյա մոռացել էի, գնացքը կանգ էր առել մի անհայտ կայարանում: Տրամաբանությանը հակառակ` ջերմաստիճանը դեպ հյուսիս բարձրացել էր, և ինձ թվում էր, թե այժմ տա՜ք, զրո աստիճան է, որովհետև լուսամուտը բացել էի և դուրս էի նայում ու չէի մրսում, իսկ շատերը նույնիսկ իջել էին ներքև ու վազվզում էին, պտտվում, ճոճվում, գնում էին կայարանամերձ ճաշարան և ետ էին գալիս:

Հագենում էի խոստումնալից գիշերվա ոգելից բույրով, ասես գարուն եկած լիներ: Դուրս նայելով, քիչ-քիչ արբում էի, մոռանում օրվա եղածը, տրամադրությունս դառնում էր մոտավորապես այնպիսին, ինչպիսին լինում է ընկերական խնջույքի ժամանակ, երբ պարելուց հոգնել ես, նստել ես գինովցած հասարակության հետ և ականջի ծայրով լսում ես արբած ու գեղեցկացած աղջիկների մերթ լացակումած, մերթ ծիծաղկոտ շատախոսությունը, և այդ շատախոսությունը, շոգի ու շոկոլադի բույրը, միախառնվելով, հեռացնում են քեզ առօրյայից, մարդկային ուրախության, անհոգության անցողիկ պահ:

Կամացուկ վնգստում էի. «Օստանավի՜ծե մու՜-ուզիկու… Օստանավի՜ծե մու՜զիկու… Պռաշու՛ վաս յա: Պռաշու՛ վաս յա: Սդռուգիմ տանցուետ»… Հետո նկատեցի, որ լուսամուտից դուրս եմ ցցվել ինչքան հնարավոր է և, չնայած դիրքիս անհարմարությանը՝ կոկորդս լարում եմ ու ոռնում երգի բառերը:

Արդեն ասացի, որ միշտ չէ, որ ինձ տիրապետում եմ:

— Ս դռուգիմ տանցուետ ձևուշկա՜ մայաաա՜՜՜…

«Գեղցի» այն տղան… կողքի վագոնից այն երիտասարդը` անճաշակ գեղեցկուհու ընկերը, ձեռքին լիմոնադի ու գարեջրի շշեր, քայլում էր դեպ իր վագոնը:

— Է՛յ, «Պռաշու՛ վաս յա», — ներքևից վերև ասաց, — պիվա ուզու՞մ ես:

— Ոչ, մերսի, իհա՛րկե ոչ… Վայ, դե հարկավոր չի…

Բայց նա գարեջրի շշերից մեկը խցկեց ափիս մեջ և գնաց դեպ իր վագոն:

Որ չբռնեի, շիշը կընկներ-կկոտրվեր:

-Շնորհակալություն, — գոռացի նրա ետևից:

— Այդ ի՞նչ է, գարեջու՞ր, — հարցրեցին մոտեցող Կարենն ու Սամվելը:

— Գարեջուր, — պատասխանեցի ես: — Այն կիրովականցին տվեց: «Պռաշու վաս յա», — ժպտացի ես:

— Ու՞մ  լցնեմ:

— Գարեջուր չեմ սիրում, — ասաց Սամվելը:

— Կփորձեմ, — ասաց Կարենը, բայց նրան էլ դուր չեկավ:

Եվ որովհետև ամբողջ վագոնում գարեջրի սիրահար չկար, միայն ես էի, այն էլ հենց այս պահից սկսեցի սիրել, ես վերցրեցի իմ փայտյա խաղալիք գավաթիկը, իմ գարեջուրը լցրեցի մեջը, նվերը՝ նվերին, ու կում-կում հաճույքով կըլլեցի մինչև վերջին կաթիլը: Միմյանց գտան գավաթիկն ու իր պարունակությունը: Ժիգուլևյան գարեջուրը գուցուլյան գավաթիկի մեջ դժվար էր տեղավորվում, ասես Փարաջանովը՝ բերդում: Մածուցիկ էր, ծանր ծորալով էր գավաթիկը լցնում: Բայց տեղավորվում էր: Ի տարբերություն Փարաջանովի:

Կիրովականցի տղան այդ՝ նախկին «գեղցին», տեղյակ չէր իմ և Սարոյի պատմությունից, բայց փաստորեն մեղքերիս թողություն տվեց, քանի որ ուրեմն ես մարդ էի մնացել դեռ, չնայած արարքիս, ուրիշի աչքին՝ մարդ էի երևում, նվերի արժանի, և ուրեմն նրանք հեչ էլ գեղցի չէին. պետք էր գնալ նրանց վագոն և նվեր ճարել իր և իր ընկերուհու համար (իրականում նախանձում էի, որ նրանք, ահա, անթաքույց միասին են, իսկ ես ընկերուհի չունեմ. կան, չէ՞, տենց բախտավորներ, հազվադեպ՝ բայց կան, որ համադասարանցուհուն համոզում են ընկերուհի լինել), փոխադարձ վիզիտ: Հարգանքներիս հավաստիք: Կհասցնեմ: Վաղը: Վճռեցի:

Օրվա ընթացքում կուտակված տհաճ իրադարձությունների նստվածքը, խղճիս ավելորդ մնացորդները, ծննդյանս օրվա սպասումները, հոգումս չորացած նվերները, բոլոր վատ ու լավ մտքերս կըլլեցի դառը գարեջրի հետ միանգամից ու հանկարծ հասկացա, որ տասնհինգ տարեկան եմ: Եվ գոհ էի: Ինչ էլ որ առջևում սպասի:

Թողնել պատասխան

Ձեր էլ-փոստի հասցեն չի հրապարակվելու։ Պարտադիր դաշտերը նշված են *-ով